Егер бір жұтым суық судан немесе ыстық шайдан тісіңіз «сыздап» қоя берсе — бұл ағзаның жай ғана еркелігі емес. Мұндай реакция әрқашан тістің ішінде немесе оның айналасында мәселе дамып жатқанын білдіреді. Суық пен ыстыққа беретін ауырсыну неғұрлым өткір әрі қатты болса, жүйкенің қабыну (пульпит) қаупі соғұрлым жоғары.
Жақсы жаңалық: көп жағдайда дәрігерге дер кезінде қаралсаңыз, бұл мәселені тез әрі ауыр зардаптарсыз емдеуге болады.
Тіс неліктен суық пен ыстыққа реакция береді?
Тістің температураға сезімталдығы дентин мен пульпаның қорғаныс қабаты әлсірегенде пайда болады.
Бұған бірнеше себеп болуы мүмкін:
- Кариестің алғашқы сатысы: эмальда микросаңылаулар пайда болып, олар арқылы суық пен жылу сезімтал құрылымдарға тез жетеді.
- Эмальдың жұқаруы: тым агрессивті гигиена, бруксизм (тіс қайрау) немесе жарақаттар салдарынан қатты қабық жұқарып, жүйкеге әсер күшейеді.
- Эмальдағы жарықшақтар: көзге көрінбейтін микрожарықшақтар температураны тікелей дентинге өткізеді.
- Пульпаның қабынуы (пульпит): сезімталдық күрт артып, «сыздаған» ауырсыну пайда болады, әсіресе ыстыққа реакция қатты білінеді.
- Сәтсіз немесе ескі пломба: пломба мен тіс арасында саңылау пайда болып, онда бактериялар жиналады. Мұндай жағдай пломба бұзылғанда да жиі кездеседі.
Мұндай жағдайлардың бәрінде тіс іс жүзінде «сауытсыз» қалады да, жүйке тіпті қарапайым тітіркендіргіштерге де жауап бере бастайды.
Суық пен жылудан болатын өткір ауырсыну: тісте не болып жатыр?
Егер сезімталдық өткір, «электр тоғы соққандай» болса немесе температура әсері тоқтағаннан кейін де ұзақ сақталса — бұл дабыл қағатын белгі.
Көбінесе тістің суық пен ыстыққа реакция беруі бірнеше жағдайда кездеседі, олардың әрқайсысының өз белгілері мен емдеу әдістері бар:
- Гиперестезия — эмальдың жоғары сезімталдығы: салыстырмалы түрде жеңіл кезең. Эмаль жұқарған немесе зақымдалған, дентин ашық, бірақ жүйке әлі қабынбаған. Ауырсыну қысқа, тітіркендіргіш кеткен бойда басылады. Шешімі: реминерализация, нығайтқыш гельдер мен пасталар, тіс тазалау техникасын түзету.
- Орташа немесе терең кариес: суық айтарлықтай жайсыздық тудыра бастайды, ал жылу кейде оны күшейтеді. Тіс саңылаулары сырттан көрінбеуі мүмкін. Шешімі: кариесті емдеу және пломбалау.
- Пульпит — жүйкенің қабынуы: ауырсыну суықтан, әсіресе ыстықтан пайда болады; өткір, лүпілдеген сипатқа ие болып, түнде күшеюі мүмкін. Тітіркендіргішті алып тастасаңыз да, ауырсыну басылмайды. Шешімі: тіс өзектерін (каналдарын) емдеу.
- Жарықшақ: ауырсыну «тоқ соққандай» өткір болады, көбінесе суық тигенде немесе тістегенде білінеді. Жарықшақтар микроскопиялық болуы мүмкін, бірақ өте қатты ауырсыну тудырады. Шешімі: конструкциямен немесе қаптамамен (коронка) нығайту, ауыр жағдайларда өзектерді емдеу қажет болуы мүмкін.
Егер суық немесе ыстыққа реакция пайда болса — бұл қалыпты жағдай немесе «табиғи сезімталдық» емес. 90% жағдайда мәселе дамып үлгерген: жеңіл жұқарудан бастап пульпитке дейін.
Пациент неғұрлым ерте келсе, тісті ауырсынусыз, күрделі емсіз және оның тіршілік қабілетін жоғалтпай қалпына келтіру соғұрлым оңай болады. Ал егер сезімдер өткір болса — келесі кесе шайды күтпеген абзал. Тіс жүйкесі дәл қазір көмек қажет екенін хабарлап тұр.
